Prąd na jachcie
Instalacja 12 V na łodzi rządzi się własnymi prawami: sól i wilgoć zjadają połączenia, masą jest kadłub zamiast uziomu, a kabel z pomostu potrafi rozpuścić metal pod wodą. Poniżej kompletny układ oparty na oficjalnym rysunku Victron BJE-314A — bank Lithium NG 400 Ah z Lynx Smart BMS NG, cztery źródła ładowania, 230 V z lądu i ochrona przed korozją galwaniczną.
Pięć rzeczy, których nie ma w instalacji na lądzie
Układ na jachcie wygląda podobnie do tego w kamperze, ale pracuje w zupełnie innych warunkach. Te różnice decydują o doborze materiałów i o tym, czego nie wolno pominąć.
- Brak uziomu. Łódź nie ma bolca w ziemi — wspólny potencjał tworzą połączone ze sobą metalowe części: kadłub, silnik, metalowe rury, reling i styki ochronne gniazd.
- Korozja galwaniczna. Po podłączeniu kabla z pomostu powstaje obwód kadłub – woda – ląd – uziom – kadłub. Prąd galwaniczny zjada najsłabszy metal w tym obwodzie.
- Sól i wilgoć. Przewody muszą mieć ocynowane żyły, a połączenia być suche i dostępne do kontroli.
- Ruch i przechyły. Bank baterii mocuje się nisko i sztywno, a każdy przewód musi być podparty, żeby nie pracował na fali.
- Zasada ABYC E-11. Falownik łączy się z bankiem czterema przewodami i każdy z nich — plus i minus — musi sam przenieść pełne obciążenie.
Bank 400 Ah
Dwie baterie Lithium NG 12,8 V/200 Ah — razem 5,1 kWh energii, z bezpiecznikami Class T 250/300 A.
BMS decyduje
Lynx Smart BMS NG stykami ATC i ATD zezwala na ładowanie i rozładowanie, a przez VE.Can rozmawia z Cerbo GX.
Cztery źródła
Przyłącze z lądu 32 A, agregat 4 kW, panele na bimini i alternator przez ładowarkę DC-DC.
Ochrona kadłuba
Izolator galwaniczny blokuje prądy poniżej 1,4 V, transformator separacyjny przerywa obwód zupełnie.
Jak to jest połączone
Układ z oficjalnego rysunku Victron BJE-314A (rev. B): MultiPlus-II 3 kVA, dwie baterie Lithium NG 200 Ah, Lynx Class-T Power In, Lynx Smart BMS NG, Lynx Distributor, Smart BatteryProtect 220, Cerbo GX, MPPT 100/50 i Orion XS. Najedź na element schematu albo go dotknij. Schemat jest poglądowy — szczegóły połączeń sprawdź na oryginalnym rysunku.
- Cztery źródła ładowaniaLąd i agregat przez ładowarkę MultiPlusa-II, panele przez MPPT 100/50, silnik przez Orion XS.
- BMS decyduje o wszystkimLynx Smart BMS NG stykami ATC i ATD zezwala na ładowanie i rozładowanie, a przez VE.Can rozmawia z Cerbo GX.
- Każdy obwód zabezpieczony osobnoClass T 250/300 A na plusie każdej baterii w Lynx Class-T Power In; w Lynx Distributor wkładki MEGA 400 A (MultiPlus-II), 225 A (odbiorniki DC przez BatteryProtect) i 150 A (szyna MPPT, Orion XS i zapas); na samej szynie po 60 A — wyłączniki termiczne.
- Odbiorniki DC przez BatteryProtectSmart BatteryProtect 220 odcina je na sygnał ATD, zanim bank rozładuje się za głęboko.
- Wszystko widać w jednym miejscuCerbo GX z ekranem GX Touch 50 steruje ładowaniem przez DVCC i wysyła dane do VRM.
Rozmieszczenie na jachcie
Na łodzi o miejscu decyduje nie wygoda, tylko wilgoć, ciężar i długość przewodów. Osiem punktów, od których zależy, czy instalacja przetrwa sezony.
- 1
Panele PV na biminiNa jachcie panele montuje się tam, gdzie nie zacienia ich bom i żagle: na bimini, na relingu rufowym albo na dachu nadbudówki. Kable prowadzi się przez uszczelniony przepust pokładowy. - 2
SmartSolar MPPT 100/50Regulator montuje się sucho i blisko baterii — w bakiście lub przy tablicy rozdzielczej. Na rysunku Victron jego obwód ma własny wyłącznik termiczny 60 A, a po stronie paneli rozłącznik. - 3
Baterie Lithium NGBank pod podłogą mesy albo pod koją — nisko i blisko osi jednostki. Baterie NG mają bezpieczniki Class T 250/300 A w Lynx Class-T Power In i łączą się z BMS kablami M8. - 4
Lynx Smart BMS NGSerce systemu: pilnuje ogniw, zbiera pomiar prądu i steruje ładowarkami oraz odbiornikami. Montuj go razem z Lynx Distributor na wspólnej szynie, w suchym i wentylowanym miejscu. - 5
MultiPlus-II 12/3000Falownik z ładowarką jak najbliżej banku — na rysunku cztery przewody 50 mm² (dwa plusy i dwa minusy) przy odległości do 5 m. Nad nim i pod nim zostaw miejsce na przepływ powietrza, z dala od zęzy. - 6
Orion XS i alternatorŁadowarka DC-DC przy silniku. Jej przewód wejściowy chroni wyłącznik termiczny 60 A, montowany możliwie blisko wyłącznika głównego obwodu rozruchowego; bezpiecznik AMI 175 A jest fabrycznym zabezpieczeniem samego alternatora. - 7
Przyłącze z ląduGniazdo brzegowe na pawęży lub w kokpicie, za nim wyłącznik, różnicówka i — jeśli trzeba — izolator galwaniczny lub transformator separacyjny, który przerywa obwód korozji. - 8
Cerbo GX i ekranCentrum przy stole nawigacyjnym: zbiera dane z BMS, falownika, MPPT i Oriona, steruje nimi przez DVCC i wysyła wszystko do portalu VRM.
Przy bateriach NG to BMS rządzi instalacją
W instalacji kampera z bateriami typu „drop-in” każda bateria pilnuje się sama. Tutaj jest inaczej: Lynx Smart BMS NG zbiera dane z ogniw i dopiero on zezwala na ładowanie i rozładowanie. Dlatego każde źródło i każdy odbiornik musi mieć swoją drogę sterowania — inaczej BMS nie ma jak ich wyłączyć.
- ATC (allow-to-charge) zezwala ładowarkom na pracę, ATD (allow-to-discharge) — odbiornikom.
- DVCC w urządzeniu GX steruje cyfrowo MultiPlusem, regulatorem MPPT i Orionem XS: to GX podaje im prąd i napięcie ładowania.
- Pre-alarm uprzedza o zbliżającym się odcięciu — na rysunku steruje brzęczykiem 12 V / 30 mA.
| Urządzenie | Jak jest sterowane |
|---|---|
| MultiPlus-II (falownik z ładowarką) | cyfrowo przez urządzenie GX — DVCC |
| SmartSolar MPPT | cyfrowo przez urządzenie GX — DVCC |
| Orion XS | cyfrowo przez GX; opcjonalnie przewód z zapłonu do styku H, żeby przerwać ładowanie przy wyłączonym silniku |
| Odbiorniki DC | Smart BatteryProtect 220 sterowany sygnałem ATD z BMS |
| Odbiorniki AC | razem z MultiPlusem-II — przy odcięciu falownika gasną |
Smart BatteryProtect trzeba ustawić na tryb Li-ion „C” i napięcie 12 V — z samego urządzenia albo przez Bluetooth. Bez tego odcina przy napięciach właściwych dla baterii ołowiowych.
Co dokładnie podaje rysunek BJE-314A
| Miejsce | Według rysunku |
|---|---|
| Przewody DC do MultiPlusa-II 3 kVA 12 V | 0–5 m: 4 × 50 mm²; 5–10 m: 4 × 70 mm² (długość liczona od baterii do falownika). W zamkniętych kanałach przekrój podwoić. Wartości nie obejmują innych odbiorników — te trzeba doliczyć przy przewodach baterii, bezpieczniku głównym i wyłącznikach. |
| Każdy przewód DC do falownika | Zgodnie z ABYC E-11 każdy z czterech przewodów — dwa plusy i dwa minusy — musi sam przenieść pełne obciążenie |
| Bezpiecznik MultiPlusa-II | 400 A |
| Bezpieczniki baterii | Class T 250/300 A w Lynx Class-T Power In |
| Obwód odbiorników DC | 225 A przez wyłącznik główny 2 do Smart BatteryProtect 220 |
| Szyna MPPT, Orion XS i zapas | bezpiecznik MEGA 150 A w Lynx Distributor, a na samej szynie po jednym wyłączniku termicznym 60 A na obwód |
| Wejście Orion XS | wyłącznik termiczny 60 A możliwie blisko wyłącznika głównego 3 (AMI 175 A na rysunku to fabryczny bezpiecznik samego alternatora, w obwodzie silnika) |
| Wejście AC | wyłącznik maks. 32 A, dobrany do źródła; limit prądu wejściowego ustawiany w MultiPlusie |
| Wyjście AC-out-1 | z PowerAssist suma prądu z wejścia i z falownika do 32 + 13 = 45 A; na wyjściu wyłącznik różnicowoprądowy |
| Wyjście AC-out-2 | do 32 A, napięcie tylko przy zasilaniu na wejściu AC |
| Uziemienie obudowy MultiPlusa-II | do centralnej szyny ujemnej, przewodem o rozmiar mniejszym niż łączny przekrój minusów urządzenia (rysunek odsyła do zasad ABYC) |
| Obwody sterowania | Cerbo 1 A, Smart BatteryProtect 0,5 A, brzęczyk pre-alarmu 0,2 A, dodatkowo 300 mA przy połączeniu SBP220 GND-/H |
| Akumulator rozruchowy | 12 V / 125 Ah, podtrzymywany ładowarką Blue Smart 12 V/5 A przez bezpiecznik 10 A |
Przekroje pozostałych przewodów dobierz do długości w swojej instalacji — kalkulatorem albo według zasad z sekcji Przewody i bezpieczniki.
Cztery źródła i kiedy który pracuje
Przyłącze z lądu
Do 32 A według rysunku. Ładowarka MultiPlusa-II daje do 120 A, a PowerAssist dokłada moc z banku, gdy stanowisko jest słabe.
230 V · 32 APanele PV
Regulator 100/50 przyjmie do 700 W przy 12 V. Na jachcie problemem jest cień od żagli i bomu — dlatego panele idą na bimini albo reling rufowy.
100 V · 50 AAlternator
Orion XS 12/12-50 ładuje bank prądem do 50 A (około 700 W mocy ciągłej), oddzielając go od akumulatora rozruchowego i chroniąc alternator przed pracą na maksimum.
50 A · ok. 700 WAgregat 4 kW
Podłączany zamiast lądu, przez przełącznik Ląd–0–Agregat. MultiPlus-II przyjmuje tylko jedno źródło AC naraz.
4 kW
Przyłącze z lądu, różnicówki i masa
Podłączona do pomostu łódź zachowuje się jak zwykła instalacja domowa z jedną różnicą: nie ma własnego uziomu i korzysta z uziemienia przyniesionego kablem z lądu. To uziemienie bywa marne — kable w marinie są długie i cienkie — dlatego metalowe części łodzi muszą być połączone z przewodem ochronnym przyłącza.
Po odłączeniu kabla instalacja staje się samodzielnym źródłem: prąd nie płynie już do wody, a rolę przewodu ochronnego przejmuje masa jednostki. Żeby w tym trybie zadziałał wyłącznik różnicowoprądowy, przewód neutralny wyjścia falownika musi być połączony z masą — MultiPlus-II robi to wewnętrznym przekaźnikiem uziemienia.
- AC-out-1 — obwody bezprzerwowe, zasilane z lądu albo z falownika; rozdzielnica z różnicówką.
- AC-out-2 — obwody przełączane, do 32 A, napięcie tylko przy zasilaniu z zewnątrz; tu trafia bojler albo klimatyzacja.
- Ładowarka rozruchowa — Blue Smart 12 V/5 A z rozdzielnicy AC podtrzymuje akumulator rozruchowy, którego nie obsługuje Orion XS.
Instalację AC na łodzi — przyłącze, rozdzielnice, różnicówki, uziemienie i ochronę przed korozją — powinien wykonać i odebrać elektryk znający przepisy dla jednostek pływających. Rysunek Victron pokazuje układ „nieizolowany", wykonany według zasad ABYC.
Korozja galwaniczna — cena za kabel z pomostu
Gdy podłączasz łódź do lądu, przewód ochronny łączy kadłub z uziomem na brzegu. Powstaje zamknięty obwód: kadłub – woda – ląd – uziom – przewód ochronny – kadłub. Płynie w nim niewielki prąd galwaniczny, a chemia jest bezlitosna: rozpuszcza się najsłabszy metal w obwodzie.
Co się psuje
Kadłub, śruba, wał i inne metale pod wodą. Producent wprost pisze, że zdarzały się zatonięcia z powodu korozji galwanicznej, a kadłuby aluminiowe są na nią szczególnie wrażliwe.
Anody protektorowe
Kawałek metalu słabszego od otoczenia, który rozpuszcza się zamiast kadłuba. Anody nie zatrzymują korozji — odsuwają ją w czasie, dlatego trzeba je regularnie sprawdzać.
Czego nie wolno robić
Odłączenie przewodu ochronnego od kadłuba rzeczywiście przerywa obwód korozji — ale pozbawia łódź uziemienia i unieruchamia różnicówkę. To rozwiązanie niebezpieczne i niedopuszczalne.
| Izolator galwaniczny | Transformator separacyjny | |
|---|---|---|
| Zasada działania | Dwie diody połączone antyrównolegle w przewodzie ochronnym; przepuszczają prąd dopiero powyżej napięcia progowego około 1,4 V | Energia zamieniana na pole magnetyczne i z powrotem — wejście i wyjście są całkowicie odseparowane |
| Skuteczność | Blokuje prądy galwaniczne o napięciu niższym niż próg diod | Przerywa obwód korozji całkowicie, łącznie z drogą przez przewód neutralny |
| Różnicówka | Działa — wyższe napięcie przy zwarciu doziemnym przechodzi przez diody | Działa — na wyjściu tworzy własny układ faza–neutralny–ochronny |
| Wady i zalety | Mały i lekki, ale wymaga sprawnego przewodu ochronnego; korozja może iść też przewodem neutralnym, jeśli jest on gdzieś na łodzi połączony z masą | Cięższy i droższy, za to uniezależnia łódź od problemów instalacji sąsiadów; często pozwala też zmienić napięcie, np. z 120 V na 230 V |
Rysunek Victron przewiduje miejsce na izolator galwaniczny albo transformator separacyjny na przyłączu z lądu — „jeśli potrzebne", razem z wymaganymi wyłącznikami. O tym, które rozwiązanie zastosować, decyduje instalator.
Co jest inne niż na lądzie
Zasady są te same co w każdej instalacji 12 V — spadek napięcia poniżej 2,5% (czyli 0,3 V), przekrój dobrany do prądu i długości, każdy odbiornik z własnym bezpiecznikiem na plusie — ale materiał musi być morski.
- Ocynowane żyły. W wilgoci i słonym powietrzu zwykła miedź utlenia się i rośnie rezystancja połączeń.
- Przewody giętkie, o drobnych żyłach. Sztywne i grubodrutowe pękają od wibracji silnika i pracy kadłuba.
- Class T przy litowych bateriach. Bank NG potrafi dać olbrzymi prąd zwarcia — potrzebny jest bezpiecznik o odpowiedniej zdolności wyłączania (Class T ma do 200 kA, zwykły MEGA 58 V tylko 1000 A).
- Zapas w tabeli. Prądy z tabeli poniżej liczono dla łącznej długości plusa i minusa, przy spadku 0,259 V i bez strat na złączach.
| Przekrój | do 5 m łącznie | do 10 m | do 15 m | do 20 m |
|---|---|---|---|---|
| 10 mm² | 30 A | 15 A | 10 A | 8 A |
| 16 mm² | 48 A | 24 A | 16 A | 12 A |
| 25 mm² | 75 A | 38 A | 25 A | 19 A |
| 35 mm² | 105 A | 53 A | 35 A | 26 A |
| 50 mm² | 150 A | 75 A | 50 A | 38 A |
| 70 mm² | 210 A | 105 A | 70 A | 53 A |
| 95 mm² | 285 A | 143 A | 95 A | 71 A |
Szybka reguła dla obwodów DC do 5 m: przekrój w mm² to prąd podzielony przez 3. Zamiast jednego bardzo grubego przewodu można dać dwa cieńsze o tej samej łącznej powierzchni.
Na co uważać przy tym układzie
Rysunek wymaga tego wprost od obu biegunów: wszystkie przewody dodatnie i wszystkie ujemne mają być możliwie krótkie i tej samej długości. Inaczej baterie w banku pracują nierówno i jedna starzeje się szybciej.
Lynx Distributor dostaje adres A–D dwoma przełącznikami DIP (fabrycznie A, jak na rysunku) — przy kilku rozdzielaczach każdy musi mieć inny; z BMS-em łączy go osobny przewód BMS. Terminatory dotyczą sieci VE.Can między Lynx Smart BMS NG a Cerbo GX — muszą być na obu jej końcach.
Producent zaleca uważne przeczytanie instrukcji przed montażem. Bezpiecznik wejściowy ma być możliwie blisko wyłącznika głównego obwodu rozruchowego.
- Bezpieczniki na końcu. Główne wkładki zakładaj dopiero po sprawdzeniu całego okablowania; przy każdym urządzeniu najpierw minus, potem plus.
- Z dala od zęzy. Falownik, BMS i rozdzielnice montuj wysoko i sucho — woda w zęzie prędzej czy później się pojawi.
- Wspólna masa. Minus silnika, akumulatora rozruchowego i wyjścia Oriona XS wraca na centralną szynę ujemną.
Łódź na zimę, instalacja pod kontrolą
- Naładuj bank do pełna przed odstawieniem i dopiero wtedy wyłączaj urządzenia — baterie litowe nie lubią długiego postoju w stanie niskiego naładowania.
- Zostaw łączność, jeśli łódź stoi w wodzie: Cerbo GX z modemem pokazuje w VRM stan banku i alarmy, także zdalnie.
- Sprawdź anody na koniec sezonu — zużyte przestają chronić kadłub, a zimą w marinie prąd galwaniczny płynie tak samo.
- Kontrola co kilka tygodni: stan naładowania, wilgoć w okolicy urządzeń i ślady korozji na zaciskach.
Osiem błędów, które kosztują najwięcej
Na wodzie najdroższe okazują się skutki rzeczy, których nie widać: korozji, wilgoci i złego doboru bezpieczników.
Kabel z lądu bez ochrony przed korozją
Bez izolatora galwanicznego albo transformatora separacyjnego obwód kadłub–woda–ląd zostaje zamknięty przez cały postój w marinie. Efekt widać dopiero po wyciągnięciu łodzi.
Zwykła miedź zamiast ocynowanej
W słonym powietrzu żyły utleniają się od środka. Rezystancja rośnie, spadki napięcia rosną, a połączenia zaczynają się grzać.
MEGA zamiast Class T przy bateriach NG
Bank litowy potrafi dać prąd zwarcia znacznie większy, niż zwykły bezpiecznik potrafi przerwać. Przy Lithium NG rysunek przewiduje Class T 250/300 A.
Odbiorniki DC bez sterowania z BMS
Przy bateriach NG wszystko musi dać się odciąć. Odbiorniki prowadzi się przez Smart BatteryProtect sterowany sygnałem ATD.
BatteryProtect w trybie dla ołowiu
Po montażu trzeba ustawić tryb Li-ion „C” i 12 V — inaczej progi odcięcia nie pasują do baterii litowej.
Alternator wprost do banku litowego
Bez ładowarki DC-DC alternator pracuje na maksimum i ładuje krzywą dla ołowiu. Orion XS ogranicza prąd i oddziela oba obwody.
Falownik w zęzie
Wilgoć i sól kończą się korozją płytek. Urządzenia montuje się wysoko, sucho i z zapasem miejsca na chłodzenie.
Brak łączności podczas postoju
Cerbo GX z dostępem do VRM pokazuje stan banku i alarmy zdalnie — przy łodzi zostawionej na kilka miesięcy to najtańsze ubezpieczenie.
Najczęstsze pytania o instalację na jachcie
Czym ten układ różni się od instalacji w kamperze?
Bateriami i sposobem sterowania. W kamperze baterie typu „drop-in” mają własne BMS-y w środku, a tutaj bankiem zarządza Lynx Smart BMS NG: to on stykami ATC i ATD zezwala na ładowanie i rozładowanie, a urządzenie GX steruje ładowarkami przez DVCC.
Czy potrzebuję izolatora galwanicznego?
Jeśli łódź stoi w wodzie i bywa podłączona do lądu — tak, warto. Bez niego przewód ochronny zamyka obwód galwaniczny między kadłubem a brzegiem. Alternatywą, skuteczniejszą, jest transformator separacyjny. Rysunek Victron przewiduje miejsce na oba rozwiązania.
Jak działa izolator galwaniczny?
To dwie diody połączone antyrównolegle w przewodzie ochronnym. Przewodzą dopiero powyżej napięcia progowego około 1,4 V — wyższego niż różnice potencjałów między metalami, więc prąd galwaniczny nie popłynie, a prąd zwarcia doziemnego przejdzie i uruchomi różnicówkę.
Po co anody, skoro mam izolator?
Izolator przerywa tylko obwód przez przyłącze z lądu. Między metalami samej łodzi — śrubą, wałem, kadłubem — nadal płyną drobne prądy. Anody protektorowe rozpuszczają się zamiast nich i wymagają regularnej kontroli.
Ile energii daje bank 400 Ah?
Dwie baterie Lithium NG 12,8 V/200 Ah to 2 × 2560 Wh, czyli około 5,1 kWh. Ile z tego realnie wykorzystasz, zależy od progów ustawionych w BMS i od tego, jak głęboko chcesz rozładowywać bank — producent podaje 2500 cykli przy rozładowaniu do 80%.
Czy mogę podłączyć agregat i ląd jednocześnie?
Nie. MultiPlus-II ma jedno wejście AC, więc źródła przełącza się ręcznie albo automatycznie — na rysunku służy do tego przełącznik Ląd–0–Agregat.
Dlaczego dwa przewody dodatnie do falownika?
Bo przy 12 V i 3 kVA płyną bardzo duże prądy. Zgodnie z zasadą ABYC E-11 każdy z dwóch przewodów musi być tak dobrany, żeby sam przeniósł pełne obciążenie.
Co z akumulatorem rozruchowym?
Jest osobny — 12 V / 125 Ah. Podtrzymuje go mała ładowarka Blue Smart 12 V/5 A zasilana z rozdzielnicy AC przez bezpiecznik 10 A, a od banku litowego oddziela go ładowarka Orion XS.
Urządzenia w tym układzie
Lithium NGNowa generacja baterii LiFePO4 Victron: 12,8/25,6/51,2 V, IP65, wbudowany pomiar prądu — tylko z BMS NG.
Lynx Smart BMS / NGBMS ze stycznikiem i pomiarem prądu dla banków LiFePO4 Smart lub Lithium NG.
Lynx Distributor i Power InModułowe szyny DC 1000 A: rozdział z bezpiecznikami MEGA i monitoringiem, przyłącze baterii, bezpieczniki Class-T.
MultiPlus-IIInwerter z ładowarką i funkcją UPS: czysta sinusoida 230 V, PowerAssist wspomaga słabe przyłącze.
Smart BatteryProtectOdłącza odbiorniki DC przed rozładowaniem baterii; w trybie Li-ion sterowany przez BMS.
Cerbo GXCentrum sterowania systemem i brama do portalu VRM.
Orion XSŁadowarka DC-DC 50/70 A z alternatora, także z inteligentnym alternatorem.
SmartSolar MPPT 100/30 i 100/50Regulatory 30 i 50 A do 100 V z paneli — przy 12 V dla ok. 440 i 700 W paneli.Co dalej
Dokumentacja producenta
- Rysunek BJE-314A (rev. B) — MultiPlus-II 3 kVA, 2 × 200 Ah Li NG, Lynx Class-T, Smart BMS NG, Distributor, Cerbo GX, SBP 220, agregat, MPPT 100/50, Orion XSvictronenergy.com · PDF · EN
- Wiring Unlimited — instalacje mobilne, uziemienie na łodzi, korozja galwaniczna, izolator i transformator separacyjnyvictronenergy.com · PDF · EN
Treść porównana z dokumentacją Victron Energy (karty katalogowe i instrukcje) — stan na 20.09.2026. Zgłoś błąd w treści · Rejestr poprawek